Chiu-Chiu: a memoria da auga

IMG_0044

Os anos van fuxindo incesantemente nunha sensación frustrante, como un devalar de area seca escoando entre os dedos que inutilmente tentan apreixala mentres as vidas, as nosas vidas, foxen como antao fuxían aqueles regatos silandeiros nos mananciais líricos do cabaleiro Manrique.

(Hixinio Fuentes, Winnipeg).

Chiu-Chiu é unha vila histórica emprazada na confluencia entre os ríos Loa e Salado. Nesta fotografía atopamos tres realidades que conviven neste oasis no deserto. Dunha volta a comunidade local que segue a preservar o dominio útil sobre un recurso crítico como é a auga. O comunitarismo hídrico é un fenómeno que está a ser estudado polo noso compañeiro Manuel, chileno que está facendo unha tese en Arizona sobre a conflitividade da auga e a loita destes pobos contra a privatización desenvolta dende a década de 1980. Ademais desta angueira neoliberal, outro perigo letal é a contaminación con arsénico e outras sustancias procedentes das minas de cobre e litio. Tamén comparte espazo nesta cartelería o anuncio dun aloxamento privado, rexentado por españois, que serve de casa de acollida para a meditación, moi na liña da apropiación simbólica do deserto de Atacama por individuos que procuran certa espiritualidade ao sopé dos Andes. Unha vertente mística dun turismo que se ve como negocio por estas comunidades sempre na periferia do Estado. Completa a panorámica a maxestuosa liña de volcáns tutelares, fitos na paisaxe cara aos que orientaban a súa vida e a súa morte os habitantes de Paniri, Topaín e Turi na época prehispánica.

IMG_0013

No século XVIII desenvolveuse un movemento popular de resistencia contra os españois, seguindo o modelo de Tupac Amaru, co líder Tomás Paniri, de Ayquina, á cabeza (Paniri é o ome da montaña sagrada por excelencia). Foi executado en 1781 nesta localidade de Chiu-Chiu, a xeito exemplarizante. Este heroe é reivindicado polas comunidades locais que defenden os dereitos da cultura atacameña, unha construción étnico-política, como todas as culturas do mundo. Nesta zona de fronteira, os atacameños procuran agora delimitar o seu territorio histórico para que sexa recoñecido polo Estado chileno. O pasado non só lexitima senón que tamén é un activo nesta estratexia etnopolítica. Definir este territorio é fundamental para garantir os dereitos consuetudinarios sobre a auga e para frear a depredación de CODELCO, a corporación estatal da explotación do cobre. A memoria da auga é tan grande que a meirande festa (vetada aos foráneos) segue a ser a limpeza anual das canles de irrigación.

IMG_0007

IMG_0043

O noso equipo de traballo colaborou o ano pasado á hora de xeorreferenciar na cartografía os límites propostos pola comunidade de Ayquina. Este detalle serviu para gañar confianza de cara a unha xente que non ve a Arqueoloxía con mois bos ollos. En tempos pasados, intervencións arqueolóxicas desafortunadas sentaron un nefasto precedente. Este foi o caso das escavacións no seu día no pukara de Chiu-Chiu. Dende aquela a comunidade non da permiso para intervir nos sitios arqueolóxicos, que para eles seguen a ser o fogar dos avós.

IMG_0033

Muro ergueito pola xunta de veciñanza de Chiu-Chiu para protexer o seu pukara. Ao fondo, os volcáns, montañas tutelares en época preincaica, incaica e hoxendía.

Anuncios
Categorías: Alén mar, Arqueolóxicas, Paisaxes | 1 comentario

Navegador de artículos

Un pensamiento en “Chiu-Chiu: a memoria da auga

  1. Caro:
    Não sei se conheces este filme: http://www.youtube.com/watch?v=ok7f4MLL-Hk Nostalgia for the light. Eu chorei vendo este filme e o das mulheres buscando aos seus filhos em Atacama faz-me questionar para que serve a arqueologia, senão é para isto. Também lembrei o teu grande trabalho, e o de tantos outros, na recuperação da memória histórica no nosso país e no resto do estado espanho. Parabéns pelo teu trabalho e aguardo que um dia podamos falar em pessoa deste e doutros temas sobre culpáveis e inocentes. Abração.

Responder

Introduce tus datos o haz clic en un icono para iniciar sesión:

Logo de WordPress.com

Estás comentando usando tu cuenta de WordPress.com. Cerrar sesión / Cambiar )

Imagen de Twitter

Estás comentando usando tu cuenta de Twitter. Cerrar sesión / Cambiar )

Foto de Facebook

Estás comentando usando tu cuenta de Facebook. Cerrar sesión / Cambiar )

Google+ photo

Estás comentando usando tu cuenta de Google+. Cerrar sesión / Cambiar )

Conectando a %s

Crea un blog o un sitio web gratuitos con WordPress.com.

A %d blogueros les gusta esto: