O’Xaime d’A Diosa

OLYMPUS DIGITAL CAMERA
O Xaime era o petrucio da aldea. Con noventa e cinco anos competía cos vellos carballos que serviron de espazo de asemblea e de festa durante séculos. O Xaime era un dos derradeiros labregos con ciencia que restaban neste país. Cunha ollada retranqueira, este Charles Chaplin guímaro de Lemos saiu por vez primeira da súa casa de Cima de Vila para ir combatir á guerra. Eu gardo coma un tesouro un retrato en sepia que Xaime enviara aos seus pais dende Zaragoza. Vestido de soldado nacional, os seus ollos semellan abranguer toda a morriña do mundo. Moitas veces teño falado con el do seu pasado, asombrados todos os dous baixo unha cerdeira nos seráns do verao. De boas a primeiras non era dado a respostar preguntas diretas. Había que deixalo falar de seu, paseniñamente. Así me contou como o colleu a fin da guerra na cidade do Pilar. Un seu comandante aseguráballe na postguerra traballo no Exército, dada a súa dilixencia e bo facer. Pero Xaime tomou unha decisión que tamén lla teño oído a outros vellos labregos. Xaime, o primoxénito, prefería voltar á casa, a coidar dos pais doentes. Seguindo a lóxica campesiña de pertenza á terra, Xaime remaneceu fidel ao seu mundo. Renunciou a outras vidas posibles, quizabes mellores, quen sabe. Xaime viu co paso do tempo como aquil se ía, e aqueloutro tamén… todos vanse… a Venezuela, Barcelona, ao alén. E Xaime ficou coma o barco de Manoel Antonio, termando da avenza e do gando, velando polo devalar da súa casa, a casa d’A Diosa. E foi fidel até a morte,
Hai unha escena que me quedou gravada no maxín, sendo eu neno. Estabamos na aldea. Era un día de calor abafante e, de sotaque, alguén deu por estralar o badal da igrexa. Tocaban arrebato. Polo val escoou canda as badaladas frenéticas un berro desesperado: Lume en Cima de Vila! Lume en Cima de Vila! Homes, mulleres e nenos liscamos pola estrada arriba. As cortes da casa da Diosa alumeaban coma un facho. Nun xesto heroico, o Xaime, home andado xa daquela, entrou para tentar salvar o que se puidese. Unha trabe e mailo lume case rematan alí mesmo coa súa vida. Inda estivera ingresado en Lugo unha tempada, pero o Xaime, coma os vellos carballos, inda tiña trote para rato. O labrego loitando polo seu. Esa foi a lección que aprendín de neno co lume de Cima de Vila.
DSCN2911
Boina, en cadansúa mao caiada e aguillada, paraugas ás costas, lentes de época e camisa branca, coma un miliciano vaqueiro. Esa era a estampa que calquer atopaba ao entrar en Cereixa vindo de Quiroga e de Monforte. Cando chegou a Modernidade a Cereixa, neses veraos setenteiros de turistas urbanos, as vacas do Xaime eran obxetivo preferente nas reportaxes fotográficas. En certa maneira, O’Xaime representaba por unha banda o tempo que se foi, e doutra banda, a Galicia que se resistía a deixar de ser, como deixara escrito Cunqueiro. Nunca deixou a boina por unha pucha indigna de concesionarios ou maquinaria agrícola. Pola súa cabeza corría todo o século XX. Lembraba como se foxe hoxe a primeira vez que en Cereixa se viu un aeroplano. Debeu ser a comezos dos anos 20. El recorda como unha vella escaxatou e liscou preguntando se irían homes neses trebellos. Tamén sabía de corrido as cantigas populares que durante a IIª República se cantaban nas feiras co gallo do famoso fraude do estraperlo e que recolleu para a posteridade a súa neta e curmá miña, xornalista de El Progreso.
O’Xaime falaba con familiaridade dos mouros e as mouras do castro d’A Lende. Contaba as falcatruadas que polo San Brais facían os mozos da parroquia, ao carretaren os cepos para a lumieira de véspora na honra do santo. Do seu bico sentín unha variante da cantiga que xa recollera Martín Sarmiento no XVIII:
Meu Santo San Blas de Viana
feito de pau de amieiro,
irmaos das miñas angrellas,
criado no meu ribeiro.

Pero do que máis se aprendía con este home era sobre dignidade. Cando os intres álxidos da represión, no 1949, veciños da parroquia foron encarcerados en Quiroga, acusados de colaborar co maquis. Mallaron neles canto quixeron. O’Xaime foi dos primeiros que foi en comitiva para axudar con comida e apoio moral aos veciños que estaban na cadea, e que sofrían malleiras e humillacións sen nome. Significarse dese xeito podía ter funestas consecuencias. E sen embargo, daquela funcionaba o compañeirismo labrego, a meirande forza da resistencia campesiña ao longo dos séculos.
Unha vez que delegou as súas funcións como cabo da casa, nos últimos anos saía menos e arrimábase decote á bilbaína e á lareira. Así e todo, cando se facía a matanza na casa vella non fallaba ao ritual. Cando os marraos ficaban pendurados como sarillos de carne, aparecía o Xaime a facer unha discreta revisión do material. Eu gostaba de ver ese intre como o inicio da verdadeira festa, como se fose a madriña que escacha a botella de champagne no barco recén batizado.
Aínda hai pouco repetiume ao ouvido unha copla que é toda unha lección retranqueira sobre o paso do tempo:
De neno, Rei,
de mozo capitán,
de casado burro
e de vello, can.

Hai escasos cinco días enterramos a súa dona, Delfina, a tecelá de Penadexo, boa contadora das historias dos mouros do castro de Domiz. Como as zarrotas emparelladas, aquí novamente se cumpriu a lei da vida. Cando esmorece unha, de seguida se vai a outra. E así foi.
Hoxe morreu O’Xaime d’A Diosa. Un amigo. Historia viva do noso pequeno mundo.
Que a terra de Cireixa che sexa leve, Xaime. O mundo é moito pior sen xente digna coma ti.

Anuncios
Categorías: O mellor do País | Deja un comentario

Navegador de artículos

Responder

Introduce tus datos o haz clic en un icono para iniciar sesión:

Logo de WordPress.com

Estás comentando usando tu cuenta de WordPress.com. Cerrar sesión / Cambiar )

Imagen de Twitter

Estás comentando usando tu cuenta de Twitter. Cerrar sesión / Cambiar )

Foto de Facebook

Estás comentando usando tu cuenta de Facebook. Cerrar sesión / Cambiar )

Google+ photo

Estás comentando usando tu cuenta de Google+. Cerrar sesión / Cambiar )

Conectando a %s

Crea un blog o un sitio web gratuitos con WordPress.com.

A %d blogueros les gusta esto: